Şemalar, çocukluktan başlayan ve yaşam boyunca sürekli tekrar eden düşünce, duygu ve davranış kalıplarıdır. Şemalar, çocukluk yaşantıları ile oluştuğundan ve yaşam boyu gelişerek ilerlediğinden, kemikleşen kalıp yapılara sahiptirler. Bu kalıp yapılar, çevreden gelen her bilgiyi anlamada ve edinilen deneyimlerde kişinin düşünce ve duygularını; çevresindekiler ile olan ilişkisini etkiler. Bu nedenle ortaya çıkan davranışlar, geliştirilen şemaya bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu yapıların nerede ve nasıl şekillendiğini anlamak ve fark etmek, değişimi yakalamak için en önemli adımlardan biridir.
Young ve arkadaşları tarafından geliştirilenŞema Modeli, Bilişsel-Davranışçı Terapi tekniklerini de birleştirerek, şema kalıplarında değişim yaratabilmeyi odak alır. Şema modeline göre, çocukluk yaşantılarından itibaren gelişmeye başlayan şemalar, zamanla işlevsel olmayan düşünce ve davranış kalıplarına dönüşürler. Çocukluk çağında olaylar ve durumlarla baş etmeye yardımcı olan bu şemaların, erişkin yaşlarda kişinin işlevini bozucu olduğu ve bazı kronik durumlarla ilişkilendirebileceği görülmüştür. Bu noktada Şema Terapi, çocukluk ve ergenlik döneminde belirgin kökenleri bulunan psikolojik bozuklukların fark edilmesine ve tedavi edilmesinde yönelik kuramsal ve uygulamaya yönelik bir model olarak geliştirilen bir psikoterapi yöntemidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Şema nedir?
Şema, çocukluktan itibaren yaşanan deneyimlerle oluşan ve yaşam boyu tekrarlanan düşünce, duygu ve davranış kalıplarıdır. Bu kalıplar, kişinin çevresini yorumlamasını, deneyimlerini anlamasını ve insan ilişkilerini şekillendirmesini etkiler. Şemalar, bireyin yaşadığı olumsuz deneyimlere verdiği tepkilerde temel rol oynar ve çoğu zaman farkında olmadan davranışlara yön verir.
Şema nasıl oluşur?
Şemalar genellikle çocukluk deneyimleri ile şekillenir. Ebeveyn tutumları, okul hayatı ve sosyal çevre gibi etkenler, bireyin güven, değer, sevgi ve yeterlilik algısını etkileyerek belirli kalıpların oluşmasına neden olur. Olumsuz yaşantılar, işlevsel olmayan şemaların gelişmesine yol açabilir. Örneğin sürekli eleştiriye maruz kalan bir çocuk, “yetersizlik” şemasını geliştirebilir.
Şema neden önemlidir?
Şemalar, kişisel ve sosyal işlevselliği belirler. İşlevsel şemalar, sağlıklı ilişkiler ve öz güven sağlar. İşlevsiz şemalar ise kaygı, depresyon ve çatışmalara yol açabilir. Şemaları anlamak, bireyin kendini ve ilişkilerini geliştirmesi için kritik öneme sahiptir.
İşlevsiz şemalar nelerdir?
İşlevsiz şemalar, bireyin yaşamında sorunlara neden olan tekrarlayan düşünce ve davranış kalıplarıdır. Örneğin, sürekli eleştirilme korkusu, terk edilme kaygısı veya başarısızlık hissi gibi şemalar, sosyal ilişkiler ve kişisel gelişim üzerinde olumsuz etki yaratır.
Şema terapisi nedir?
Şema Terapisi, Young ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Bilişsel-Davranışçı Terapi tekniklerini de kullanan bir psikoterapi yöntemidir. Amaç, işlevsiz şemaları fark etmek, yeniden yapılandırmak ve erişkin yaşamda bireyin işlevselliğini artırmaktır. Terapide, şemaların kökeni çocukluk ve ergenlik dönemine dayanarak değerlendirilir ve yeni düşünce-davranış kalıpları geliştirilir.
Şema terapisi kimler için uygundur?
Şema Terapisi, kronik kaygı, depresyon, kişilik bozuklukları ve tekrarlayan olumsuz ilişki kalıpları yaşayan kişiler için uygundur. Ayrıca, geçmişte yaşanan travmaların güncel yaşamı olumsuz etkilemesi durumunda da etkili bir yöntemdir.
Şema terapisi nasıl uygulanır?
Terapi sürecinde danışan, geçmiş deneyimlerini ve mevcut şemalarını terapist ile keşfeder. İşlevsiz şemalar fark edilip yeniden yapılandırılır. Bu süreç, danışanın hem düşüncelerini hem de duygusal tepkilerini daha sağlıklı bir şekilde yönetmesini sağlar.
